Historia miejscowości Góra Św. Małgorzaty
Written by Dorota Kowalczyk   
Thursday, 14 May 2009
 

Zabytki Gminy  Góra Św. Małgorzaty

Na terenie gminy Góra Świętej Małgorzaty warto zwiedzić:

  • archikolegiatę w Tumie,

  • drewniany kościół filialny św. Mikołaja w Tumie,

  • kościół pod wezwaniem Świętej Małgorzaty,

  • cmentarz parafialny w Górze Świętej Małgorzaty,

  • folwark w Bryskach,

  • folwark w Nowym Gaju,

  • zespół dworsko-folwarczny w Karsznicach,

  • grodzisko zwane "Szwedzką Górą".

Archikolegiata w Tumie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Archikolegiata w Tumie zbudowana została z granitowej kostki w połowie XII wieku. Należy do jednych z najpiękniejszych i najbardziej znanych obiektów architektury sakralnej doby romańskiej w Polsce. Charakterystyczne dla tej budowli trójwymiarowe wnętrze świątyni zostało przedzielone pięcioma parami ostrołukowych filarów. Z okresu budowy świątyni zachowało się kilka detali, w tym najstarsze w Polsce malowidła ścienne i cenne rzeźby romańskie

W latach 1949-1961 Archikolegiatę odbudowano po zniszczeniach wojennych przywracając jej pierwotny wygląd. Prace archeologiczne prowadzone we wnętrzu ujawniły fragmenty dawnego klasztoru benedyktynów z końca X wieku. Archikolegiata w Tumie wyróżnia się monumentalną bryłą podkreślającą jej surowy romański charakter. W przeszłości świątynia służyła obok celów kultowych, także celom politycznym i obronnym.

Kościół pod wezwaniem Świętej Małgorzaty

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Kościół pod wezwaniem Świętej Małgorzaty stoi na szczycie wzgórza skąd rozciąga się malowniczy widok na okolice. Kościół jest murowany, jednonawowy, zwrócony swym wielokątnym prezbiterium na wschód. Został wybudowany z funduszy kanoników latareneńskich z Trzemeszna przed rokiem 1250 w stylu romańskim. W ciągu wieków wielokrotnie był odnawiany, a ostatecznie został przebudowany w XV wieku. Fragmenty kościoła z tego wieku wykonane są z cegły gotyckiej, widoczne są nadal w części południowo-zachodniej.

 Cmentarz parafialny w Górze Świętej Małgorzaty

 

 Cmentarz parafialny znajduje się u podnóża góry, przy drodze do Tumu. Zajmuje około dwóch hektarów powierzchni. Niegdyś, co wynika z wypowiedzi mieszkańców Góry, bogaty w szlacheckie nagrobki cmentarz obecnie posiada ich niewiele.  Nad całym cmentarzem króluje monumentalny krzyż z piaskowca - prosty i bez ozdób. Pochowano tu Juliana Zabokrzeckiego, obywatela ziemskiego, oraz Teklę z Iwańskich Zabokrzecką. Prawdopodobnie byli to właściciele majątku, na miejscu którego znajduje się obecnie wieś Żabokrzeki. Obok krzyża Zabokrzeckich usytuowano obejście grobowe otoczone wspaniałą kratą. Wewnątrz umieszczono trzy pomniki. Pierwszy z lewej to granitowy nagrobek. Postawiono go na grobie Małżonków obywateli ziemskich Matyldy z Bullów Nefie i Józefa Nefie. Środkowy pomnik wykonano z piaskowca w stylu secesyjnym. Poświęcono go Helenie z Neffów Nachtman. Trzeci pomniczek jest niezwykle skromny. Wykonano go z piaskowca. Spoczęły pod nim Maniusia Pijanowska i Zosia Pijanowska. Na cmentarzu znajduje się również współczesny pomnik Ludwika Grzymała-Lityńskiego - lekarza.

 Kościół Św. Mikołaja w Tumie

 


Kosciół P.W. św. Mikołaja

 

 

 

Dzwony przy koścółku Św. Mikołaja

 

Obok Archikolegiaty w Tumie znajduje się ciekawy drewniany Kościół barokowy z 1761 roku. Jest on konstrukcji zrębowej, oszalowany, posiada dwuspadowy dach pokryty gontem, z wieżyczką na sygnaturkę. Kościółek jest jednonawowy, zwrócony prezbiterium ku zachodowi. Kościół Św. Mikołaja posiada dwa ołtarze boczne z obrazami Matki Boskiej Niepokalanej i Św. Andrzeja z XVII wieku. W kościele znajduje się kilka obrazów trumiennych z XVIII wieku.

Folwark w Bryskach

Pierwotnie budynek folwarku był szkołą zakonną. Po parcelacji tego majątku w roku 1926 umieszczono w nim szkołę rolniczą, która funkcjonowała do momentu wybuchu II wojny światowej. W czasie okupacji siedzibę miała tu organizacja hitlerowska, a po wojnie osadzono tu ośrodek zdrowia. Obecnie budynek zamieszkiwany jest przez miejscową ludność, a po pięknym niegdyś parku pozostały jedynie nieliczne okazy starych drzew.

Folwark w Nowym Gaju

Szczątki dworu
Aleja prowadząca dawniej do dworu

 Folwark w Nowym Gaju, to niegdyś piękny dworek z otaczającym go wokół parkiem krajobrazowym z końca XIX wieku. Do roku 1939  był on własnością prywatną, po zakończeniu wojny rozparcelowano go. We dworze w latach 50-tych utworzono Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną, która mieściła się w nim do niedawna bo do 1998 roku. Ostatnio pozostałą część majątku sprzedano osobie prywatnej.

Zespół dworsko-folwarczny w Karsznicach

Na terenie obecnej gminy Góra Św. Małgorzaty funkcjonowało do niedawna kilka zespołów dworsko-folwarcznych i parkowo-folwarcznych, wpisanych do rejestru zabytków. Obecnie większość z nich przeistoczyła się w ruiny. Wyjątek stanowi dawny zespół dworsko-folwarczny w Karsznicach. Majątek ten był do Powstania Styczniowego własnością rodziny Sosenkowskich. W 1948 roku we dworku osadzono  Dom Starców, obecnie Dom Pomocy Społecznej dla osób upośledzonych. Zabudowania otaczał piękny park, który obecnie jest bardzo zaniedbany. W latach 1992 - 1994 przeprowadzono kapitalny remont zachowując charakterystyczne elementy poprzedniego stylu.

Grodzisko zwane "Szwedzką Górą"

 

 


 Na terenie wsi Tum w odległości 300 metrów na południowy - zachód od romańskiej kolegiaty,  znajdują się pozostałości grodziska pierścieniowatego zwanego "Szwedzką Górą", zamieszkanego od VI do XII stulecia. Istniejący tu niegdyś gród założono na planie owalu, pośród łąk o charakterze moczarów, na lewym brzegu rzeki Bzury, która wówczas płynęła innym korytem - tuż obok kolegiaty. Gród ten był otoczony potrójnym pierścieniem wałów obronnych i fos. Badania archeologiczne prowadzone w obrębie i w sąsiedztwie grodziska wykazały, że istniejący tu niegdyś gród był kilkakrotnie przebudowywany. Stwierdzono co najmniej trzy fazy jego przebudowy przypadające na VI, VIII i XII stulecie. Na dziedzińcu dawnego grodu odkryto dwie studnie, a wzdłuż wału ślady dawnych domostw. Odkryto tu również skarb ozdób i monet srebrnych, datowany na X stulecie. Teren grodziska został w 1936 roku wykupiony z rąk prywatnych przez Muzeum Etnograficzne w Łodzi i Łódzkie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Ludoznawczemi i Archeologicznemi.

Trasy piesze i szlaki rowerowe

 

 Przez gminę Góra Świętej Małgorzaty przebiegają 2 szlaki piesze i 2 szlaki rowerowe:

  • szlak pieszy - Łęczyca - Kwiatkówek – Tum
  • szlak pieszy - Góra Św. Małgorzaty - Zacisze - Witaszewice - Marynki – Łęczyca,
  • szlak rowerowy -  „W centrum Polski” przebiegający przez centralny i południowy obszar gminy
  • szlak rowerowy -  „W krainie diabła Boruty” przebiegający przez północną część gminy.

 

 

 


 

 



Last Updated ( Monday, 15 May 2017 )